Mondiale regulering is onvermijdelijk. Dat is de centrale conclusie van dit boek. En dat ondanks alle kritiek op de wijze waarop momenteel de wereldeconomie gereguleerd wordt.

Vanaf het begin van het denken over ontwikkeling in en na de Tweede Wereldoorlog zijn er (soms heftige) discussies en acties gevoerd om te komen tot een duurzame en rechtvaardige wereldeconomie. In toenemende mate werden die gevoed door mensen en bewegingen uit ontwikkelingslanden. Enkele decennia later was er, vastgelegd in een VN-resolutie van 1 mei 1974, het besef dat een rechtvaardige ontwikkeling een Nieuwe Internationale Economische Orde (NIEO) vergde die verder moest gaan dan de internationale instituties die feitelijk waren ontstaan (Verenigde Naties, GATT, Wereldbank, Internationaal Monetair Fonds, et cetera).

Sindsdien is het enthousiasme voor mondiale reguleringen flink bekoeld, ook in kringen van aanvankelijke voorstanders. Dat heeft te maken met verschillende oorzaken, waaronder het falen van instituties als de Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds, het ondemocratische karakter van verschillende instellingen, en de overheersing van neoliberale vormen van (de-)regulering.

En toch is mondiale regulering op verschillende gebieden onvermijdelijk. Want veel problemen waar de mensheid nu voor staat zijn mondiaal van karakter en vereisen naast lokale initiatieven ook een mondiale aanpak. Denk bijvoorbeeld aan het verergeren van mondiale vraagstukken als de voortgaande ecocide en de toenemende ongelijkheid in inkomens. Maar mondiale regulering biedt alleen perspectief onder dwingende condities. Een daarvan is dat een sterke en mondiale beweging-van-onderop het globale beslissingsproces zeer kritisch blijft volgen en zich actief inzet voor werkelijk duurzame en solidaire vormen van mondiaal bestuur.

Aan deze publicatie van het Platform Duurzame en Solidaire Economie werkten mee: Geske Dijkstra (o.m. hoogleraar Erasmus Universiteit Rotterdam), Rolph van der Hoeven (o.m. hoogleraar Institute of Social Studies), Kees Hudig (o.m. hoofdredacteur globalinfo), Lou Keune (o.m. onderzoeker Universiteit van Tilburg), Francine Mestrum (o.m. lid van de Internationale Raad van het Wereld Sociaal Forum), Hans Opschoor (o.m. lid van het VN-Committee for Development Policy), en Myriam Vander Stichele (o.m. Senior Researcher bij de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen – SOMO). Martijn Jeroen van der Linden, coördinator van PDSE, schreef het voorwoord.

De publicatie is als print on demand te verkrijgen. De opbrengst van de verkoop komt ten goede van het Platform DSE. Ook kan er een digitale versie worden gedownload.

Voor nader toelichtingen zijn Hans Opschoor, Lou Keune en Martijn Jeroen van der Linden beschikbaar. Daarvoor kan contact worden opgenomen met Martijn Jeroen van der Linden (telefoon 06 43030323 en email mvdlinden [@] platformdse [punt] org)

Op 28 februari zijn de nieuwe economische ramingen van het CPB verschenen, zie hieronder. Bij de presentatie daarvan ging het vooral om:

-het dalende (2013) respectievelijk licht stijgende (2014) Bruto Binnenlands Product – BBP, dus de economische groei of krimp;
-het begrotingstekort (valt mee);
-de werkgelegenheid (werkloosheid blijft oplopen);
-en de stagnerende binnenlandse bestedingen.
Wat dat laatste aangaat: de grootste “schuldige” in veel commentaren is de consument “die de knip op de beurs houdt”, daardoor het economisch herstel tegenhoudt; dit in tegenstelling tot de groeiende wereldmarkt, want de export blijft het goed doen.

Je kunt voorspellen in welke richting het beleid zal gaan:

-verdere bezuinigingen, ondanks dat daardoor de binnenlandse bestedingen verder krimpen;
-consumenten oproepen om hun plichten niet te verzaken dus meer te gaan uitgeven;
-verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt met tegelijkertijd nog straffer optreden tegen de werklozen (over blaming the victim gesproken);
-en verdere beperkingen van de sociale voorzieningen.

Aan de structuur van de financiële sector (toch de aanjager van de huidige financieel-economische crisis) zal niets worden gedaan behalve wat kleinere punten als verhoging van de door de banken aan te houden buffers, en beperking van de bonussen. Er wordt niets gedaan aan de creatie van de geldhoeveelheid. Niets meer wordt gehoord over de zo noodzakelijke splitsing banken in zakenbanken en consumentenbanken, en in kleinere banken. Kortom business as usual. Het neoliberale pad wordt verder gevolgd ondanks dat dat de huidige financieel-economische crisis heeft veroorzaakt.

En dat leidt tot rare consequenties. Neem bijvoorbeeld de stagnerende binnenlandse bestedingen en het afnemende consumentenvertrouwen. Natuurlijk heeft dat gevolgen voor bijvoorbeeld de werkgelegenheid. Maar ecologisch en sociaal gezien zitten er belangrijke voordelen aan: onze ecologische voetafdruk stijgt niet of minder, de CO2 uitstoot idem, wij leggen minder beslag op menskracht (is al dat werken nu echt nodig?) en zeker op onderbetaalde arbeidskrachten hier in en ontwikkelingslanden. Daar komt bij dat veel van de consumptie onderhevig is aan afnemend grensnut; het gaat steeds minder om bevrediging van reële behoeften. Wel worden mens en milieu door die consumptie zwaarder belast. En als het gaat om de werkloosheid: je kunt die ook zien als een vorm van bevrijding van de arbeid. Want er hoeft minder gewerkt worden. Natuurlijk, dat minder werken heeft voor de mensen die door werkloosheid worden getroffen ernstige consequenties. Maar daar kun je in structurele zin heel wat aan doen. Bijvoorbeeld herverdeling van de arbeid, en inrichting van een basisinkomen voor iedereen, beiden te financieren vanuit de fondsen voor werkloosheiduitkeringen en voor bijstandsuitkeringen. Kortom, je kunt daar ook op een andere manier tegen aan kijken. Maar daarover wordt niets gehoord.

Het Platform DSE heeft zich regelmatig bezorgd gemaakt over de manier waarop economisch wordt gemeten, zie de hieronder vermelde PDSE publicaties. Zo is er veel kritiek op de indicator Bruto Binnenlands Product – BBP die door o.a. het CPB tot centrale rekeneenheid is verheven. Die indicator geeft een onjuist beeld van bijvoorbeeld de in de samenleving voortgebrachte toegevoegde waarde. Een ander kritiekpunt is dat allerlei voor ook de economische analyse van belang zijnde ecologisch-economische en sociaaleconomische indicatoren niet worden meegeteld.  Zou dat wel gedaan zijn, dan zou er een heel ander beeld van de staat van de economie gegeven worden, zie bijvoorbeeld onze alternatieve Macro Economische Verkenning Plus. Nu beperkt het CPB zich hoofdzakelijk tot financieel-economische data.

In de hieronder genoemde Kerngegevens van het CPB staat een handige tabel van de gehanteerde indicatoren. Het wordt tijd om daar andere economische indicatoren aan toe te voegen en zo de economische beeldvorming adequater te maken. Daarbij zou dan aan de volgende indicatoren gedacht kunnen worden, zie ook onderstaande PDSE publicaties:

-de Human Development Indicator – HDI;

-de Multidimensional Poverty Index – MPI;

-de Leefsituatie Index – LSI;

-de Betaalde/Onbetaalde Arbeid coëfficient – BOA;

-de Gini coëfficiënt voor inkomensverdeling

-de omgekeerde ontwikkelingshulp, met name de illicit financial flows;

-de Index for Sustainable Economic Welfare – ISEW;

-de Sustainable Society Index – SSI;

-het Duurzaam Nationaal Inkomen – DNI;

-de Ecologische Voetafdruk – EV;

-de Living Planet Index – LPI;

-de CO2 uitstoot;

-de financieeleconomische schuld van Nederland, publiek en privaat;

-de ecologische schuld van Nederland, te berekenen op bijvoorbeeld de ecologische voetafdruk van de laatste twee decennia;

-de internationale sociale schuld van Nederland, te berekenen op bijvoorbeeld de illicit financial flows van de laatste twee decennia.

Natuurlijk, de uitbreiding van de lijst van indicatoren zal tot extra rekenwerk leiden. Maar dan heb je ook wat, een veel beter zicht op wat er economisch gezien gaande is en op de noodzaak van werkelijk nieuw beleid. Bovendien, de kerngegevens van het CPB betreffen al enkele tientallen indicatoren, daar kan best nog wat bij.

Bronnen:

Persbericht CPB

Kerngegevens CPB

Platform DSE: Beter Meten van Welvaart en Welzijn – Indicatoren voor een Duurzame en Solidaire Economie (2012)

Platform DSE: Macro Economische Verkenning 2013 + (2012)

• Nivon Rotterdam. Data 21-2, 7-3 en 21-3 vanaf 19.30 uur. Locatie: Nivon Centrum Rotterdam, Dirk Smitsstraat 76, Rotterdam. (opgeven > mail sturen naar info [@] nivonrotterdam [punt] nl)
• Nivon Gouda. Data: 21-3, 28-3, 25-4 en 2-5 vanaf 19.30 uur. Locatie: De Bühne, Tristanstraat 18, 2805 VC te Gouda. (opgeven > mail sturen naar gerard [@] dejagerschoon [punt] nl)
• Nivon Arnhem. Data: 4-4, 11-4, 18-4 en 25-4  vanaf 20.00 uur (opgeven > maak gebruik van het webformulier op de Nivonwebsite)

Algemene achtergrondinformatie over deze cursus vindt u hieronder. De exacte invulling verschilt per Nivon locatie.

Nederland en Europa zitten midden in een krediet  en schuldencrisis. Landen dreigen failliet te gaan. Tegelijkertijd wordt de wereld geconfronteerd met een milieu-, grondstof- en voedselcrisis die op de economie en de samenleving een zware wissel trekt. De berichtgeving in kranten en op televisie staat er bol van. Maar wat is er nu eigenlijk aan de hand? Wat kan ik zelf doen aan die crises?

Tijdens de cursus Eerlijke Economie belichten we de achterliggende oorzaken van de crises en maken we kennis met mogelijke oplossingen om uit deze crises te raken. We kijken hierbij naar mondiale oplossingen, nationale oplossingen, maar ook naar wat je zelf (lokaal) bij kunt dragen aan een verandering.

De cursus bestaat uit 4 avonden met elk een eigen thema. De eerste drie avonden zijn er inleiders die een thema verder uitdiepen, zoveel mogelijk aanhakend bij de actualiteit. De laatste avond staat geheel in het teken van lokale initiatieven om bij te dragen aan een duurzame en solidaire economie en samenleving.

Cursusavond 1: Hoe gaat het nu eigenlijk met de aarde?
Thema: Fair & Green Deal en een duurzame economie.

Voedsel wordt de hele aarde over gevlogen; bronnen voor fossiele brandstof raken uit- geput; de CO2 uitstoot beïnvloedt het klimaat. Wat gebeurt er eigenlijk en wat kunnen we doen om te komen tot een duurzame economie?

Met Jan Juffermans (Platform DSE en voorheen Kleine Aarde) en Hielke Ploeg (Nivon)

Cursusavond 2: Vorig jaar was er toch ook al een hongersnood in Afrika?
Thema: een eerlijke economie

De verhouding tussen arm en rijk is niet evenwichtig. Het rijke noorden heeft minder in- woners, maar verbruikt veel meer grondstoffen dan het arme zuiden. Ook binnen lan- den is het inkomen vaak scheef verdeeld. Wat is er gebeurd en wat zijn de alternatieven? Kunnen we daar zelf ook iets in betekenen?

Met Esther Somers (Platform DSE);

Cursusavond 3: Blijft de Euro in gevaar?
Thema: de economische crises

Banken die omvallen; landen die extreem moeten bezuinigen om in de Euro te blijven; zorgen over achterblijvende economische groei. Wat is er aan de hand met het huidige economische systeem? Wat zijn de oorzaken van de huidige crisis? Wat zou er moeten veranderen? Spelen we hier zelf ook een rol in?

Met Martijn Jeroen van der Linden (Platform DSE) en Gerard de Jager (Nivon)

Cursusavond 4: Niet praten, maar poetsen!
Thema: lokale initiatieven.

Tijdens de laatste avond laten deelnemers elkaar kennismaken met lokale organisaties, acties, bedrijven en initiatieven die op de een of andere manier een bijdrage leveren aan een duurzame en solidaire economie.

Met vertegenwoordigers van initiatieven/ organisaties, uitgenodigd door deelnemers van de cursus.

Het tekent de vervaging van het begrip duurzaamheid dat vele van die ondernemingsmodellen niet veel verder komen dan vage tripleP-noties, aandacht voor energieverbruik, organische teelmethoden in de landbouw of grondstoffen efficiency (dat neemt overigens niet weg dat deze noties niet belangrijk zouden zijn.). Ecologische uitgangspunten voor de micro economie zijn nog nauwelijks beschreven. Over het gedrag van consumenten c.q. gezinshuishoudingen bestaat meer literatuur, maar dit blijft buiten het bestek van dit onderzoekje.

Weinig aandacht bestaat er voor het feit dat groei van de onderneming, of van hun producten, nog steeds de belangrijkste prikkel vormen voor ondernemers en financiers. Ook al wordt met duurzaam gedrag een bijdrage geleverd aan het realiseren van een andere economie. Het leidt niet tot systeemveranderingen of een nieuw paradigma.

Duurzaamheid waarbij een bijdrage geleverd wordt aan maatschappelijke duurzaamheid en aan een systeemveranderende transitie, houdt in dat de onderneming bijdraagt aan een zogenoemde absolute ontkoppeling van de milieudruk. Bij relatieve ontkoppeling gaat groei gepaard met lagere milieudruk per eenheid product. Pas als de afname van materiaalgebruik, energie en vervuiling groter is dan de groeivoet, dan spreken we van absolute ontkoppeling. Dit geldt zowel op macro als op micro niveau.

Wie meer wil weten, lees het volledige artikel duurzame en ecologische micro economie van John Huige

Minister Kamp ontraadde de motie, maar was bereid de vraag ter sprake te brengen in een overleg met CBS, CPB, PBL en SCP. De motie is nu aangehouden, er is dus niet over gestemd, dat kan op een later moment alsnog gebeuren. Voor de uitkomst van die stemming zal vooral de opstelling van de PvdA belangrijk zijn. Wordt vervolgd dus.

Carla Dik (CU) heeft al een motie ingediend waarin, onder verwijzing naar het voorbeeld van het Platform, de regering wordt gevraagd voorstellen te doen om in de MEV van het CPB ook de stand van zaken in ecologisch en sociaal opzicht weer te geven. GroenLinks en Partij voor de Dieren zijn positief over deze motie, Stientje van Veldhoven gaf aan dat D66 de vraag om verbreding van de MEV al in het verkiezingsprogramma had staan. Agnes Mulder van het CDA was geïnteresseerd en wilde wellicht nog nadere informatie. De partijen die afwezig waren zullen we alsnog de informatie sturen.

Mocht u een cursus in uw gemeente willen organiseren, neem dan gerust contact op met het Platform DSE om te overleggen over de mogelijkheden (info @ platformdse dot org).